determining-wps

determining-wps

Wartość przedmiotu sporu (WPS) — kluczowa kategoria procesowa w sprawach cywilnych. Decyduje o:

• Właściwości rzeczowej — sąd rejonowy vs. okręgowy (art. 17 pkt 4 KPC — okręgowy przy WPS > 100 000 zł (art. 17 pkt 4 KPC — weryfikować w ISAP) w sprawach majątkowych; z wyjątkami).
• Opłacie sądowej — opłata stosunkowa vs. stała; tabelaryczna skala do 20 000 zł (art. 505¹ KPC — weryfikować w ISAP), od 20 000 zł — 5% WPS (skill calculating-oplata-sadowa).
• Trybie postępowania — uproszczone (do 20 000 zł — art. 505¹ KPC).
• Kosztach zastępstwa procesowego — stawki minimalne wg WPS (rozporządzenie o opłatach za czynności adwokackie / radcy prawnego).

Podstawa prawna

• KPC art. 19–26 — ustalanie WPS.
• KPC art. 17 pkt 4 — właściwość rzeczowa okręgowa od WPS > 100 000 zł (sprawy majątkowe).
• KPC art. 20 — co nie wchodzi do WPS.
• UKSC — stawki opłat.

Reguły ogólne (art. 19–26 KPC)

Roszczenia pieniężne (art. 19 § 1 KPC)

WPS = kwota dochodzona w pozwie — należność główna, niezależnie od tego, jak powód ją podzielił w żądaniu.

Bez odsetek — odsetki umowne i ustawowe za opóźnienie naliczone do dnia wniesienia pozwu nie wchodzą do WPS (art. 20 KPC).

Wyjątek: odsetki skapitalizowane, które stały się samoistną częścią roszczenia (rzadko).

Kary umowne, odszkodowania, rekompensaty — wchodzą do WPS jako kwota dochodzona.

Świadczenia powtarzające się (art. 22 KPC)

Dla roszczeń o świadczenia powtarzające się (np. alimenty, renta, czynsz z trwałego stosunku):

WPS = suma świadczeń za 1 rok (miesięczna rata × 12); jeżeli świadczenia są ograniczone w czasie do okresu krótszego niż rok — suma rzeczywistych świadczeń.

Przykład:

• Alimenty 1 000 zł/mies., bez ograniczenia → WPS = 12 000 zł.
• Renta 800 zł/mies. na okres 5 lat → WPS = 48 000 zł (nie ogranicza się do roku).

Roszczenia o zwolnienie / wykonanie zobowiązania (art. 21 KPC)

Gdy żądanie dotyczy zwolnienia z długu lub wykonania zobowiązania — WPS = wartość długu / zobowiązania.

Sprawy o własność, użytkowanie, współwłasność (art. 23 KPC)

WPS = wartość rzeczy / prawa — ustalana wg:

• Wycenę biegłego.
• Średnie ceny rynkowe (dla ruchomości).
• Wartość z aktu notarialnego (dla nieruchomości — ale zwykle wartość rynkowa z operatu szacunkowego biegłego lub z innej wyceny).

Współwłasność — WPS = wartość udziału dochodzonego.

Sprawy o posiadanie (art. 24 KPC)

WPS = wartość posiadania — w praktyce wartość rzeczy lub praw posiadanych.

Sprawy z najmu, dzierżawy (art. 25 KPC)

Gdy spór dotyczy umowy najmu / dzierżawy:

• Na czas oznaczony — WPS = suma świadczeń za cały okres trwania umowy, ale nie więcej niż za 1 rok.
• Na czas nieoznaczony — WPS = suma świadczeń za 6 miesięcy.

Dział spadku / zniesienie współwłasności (art. 26 KPC)

Opłata jest stała (500 zł / 1 000 zł dla działu — art. 38 UKSC; 300 zł dla zniesienia — art. 40 UKSC); WPS wykazuje się dla celów oznaczenia (nie wpływa na opłatę stałą, ale wpływa na koszty zastępstwa).

Sprawy z zakresu prawa pracy (art. 22 KPC)

Spory o prawa majątkowe dotyczące świadczeń powtarzających się (wynagrodzenie, dodatki) — WPS = suma świadczeń za 1 rok (12 miesięcy).

Przywrócenie do pracy / odszkodowanie za niezgodne wypowiedzenie — WPS = 12 × miesięczne wynagrodzenie (art. 45 KP).

Wyłączenia z WPS (art. 20 KPC)

Nie wchodzą:

• Odsetki.
• Koszty procesu.
• Koszty zastępstwa procesowego.
• Kary umowne i inne roszczenia uboczne tylko wtedy, gdy mają charakter uboczny wobec roszczenia głównego.

Uwaga: kara umowna dochodzona jako samodzielne roszczenie — wchodzi do WPS (nie jest uboczna).

Sumowanie roszczeń (art. 21 KPC)

Gdy powód dochodzi kilku roszczeń w tym samym pozwie — WPS = suma wartości wszystkich.

Wyjątek: jeżeli żądania są z różnych tytułów, sąd może rozdzielić sprawy, ale dla celów WPS sumuje się.

Roszczenia ewentualne — WPS ustala się od roszczenia głównego; ewentualne nie podlega sumowaniu (orzecznictwo SN — postanowienie z 27.03.2014 r., III CZ 9/14).

Odszkodowanie + zadośćuczynienie — sumują się (oba są roszczeniami majątkowymi o własnych kwotach).

Rozszerzenie / ograniczenie powództwa

Rozszerzenie — wpływa na WPS; pociąga uzupełnienie opłaty sądowej (art. 18 UKSC).

Ograniczenie / cofnięcie — WPS nie zmienia się formalnie; możliwy zwrot części opłaty (art. 79 UKSC — 75% lub 50%, zależnie od etapu).

Roszczenia o ustalenie (art. 189 KPC)

Sprawy o ustalenie istnienia / nieistnienia stosunku prawnego lub prawa — dotyczą spraw majątkowych, ale bez bezpośrednio dochodzonej kwoty.

WPS w sprawach o ustalenie:

• Brak jednolitej zasady; orzecznictwo:
  • Wartość prawa / stosunku, którego dotyczy ustalenie (np. wartość umowy, wartość nieruchomości).
  • Dla frankowiczów (kredyt CHF) — wartość pozostałego kredytu albo wartość wszystkich pozostałych rat; sądy okręgowe często przyjmują wartość kredytu na dzień pozwu.

Sprawy niemajątkowe (np. ustalenie ojcostwa) — brak WPS, opłata stała.

Przykłady

Przykład 1 — pozew o zapłatę 80 000 zł + odsetki od 2023

• Kwota główna: 80 000 zł.
• Odsetki skapitalizowane na dzień pozwu: 12 000 zł.
• WPS = 80 000 zł (odsetki poza WPS).
• Opłata: 4 000 zł (5% od 80 000).
• Właściwość: rejonowy (< 100 000 zł).

Przykład 2 — pozew o alimenty 1 500 zł/mies.

• Rata miesięczna: 1 500 zł.
• WPS = 18 000 zł (1 500 × 12).
• Opłata — bez opłaty (art. 96 ust. 1 pkt 2 UKSC — zwolnienie).
• Właściwość: rejonowy (sąd rodzinny).

Przykład 3 — pozew o wydanie nieruchomości (windykacyjny)

• Wartość nieruchomości z operatu: 800 000 zł.
• WPS = 800 000 zł.
• Opłata: 5% × 800 000 = 40 000 zł (< pułap 200 000).
• Właściwość: okręgowy (> 100 000 zł).

Przykład 4 — pozew o zapłatę + odszkodowanie + kara umowna

• Zapłata należności: 50 000 zł.
• Odszkodowanie (za zwłokę): 10 000 zł.
• Kara umowna (samodzielna): 8 000 zł.
• WPS = 68 000 zł.
• Opłata: 5% × 68 000 = 3 400 zł.

Przykład 5 — pozew frankowiczowski

• Żądanie główne: ustalenie nieważności umowy kredytu (kredyt pozostały — 400 000 zł).
• Żądanie pieniężne: zwrot uiszczonych rat — 250 000 zł.
• WPS:
  • Linia 1 (ostrożna): suma = 650 000 zł.
  • Linia 2 (sądy warszawskie) — WPS wg roszczenia pieniężnego + ustalenia: 400 000 + 250 000 = 650 000 zł.
• Opłata: 5% × 650 000 = 32 500 zł (na konsumenta — wniosek o zwolnienie art. 102 UKSC).
• Właściwość: okręgowy.

Przykład 6 — pozew pracowniczy o przywrócenie do pracy

• Miesięczne wynagrodzenie: 7 000 zł brutto.
• WPS = 84 000 zł (7 000 × 12).
• Opłata: zwolnienie (art. 96 ust. 1 pkt 4 UKSC — pracownik przy WPS ≤ 50 000 zł (art. 96 ust. 1 pkt 4 UKSC — weryfikować) zwolniony; przy 84 000 zł — opłata od nadwyżki ponad 50 000, czyli od 34 000 = 1 700 zł).
• Właściwość: rejonowy (< 100 000 zł).

Wpływ WPS na tryb postępowania

WPS	Tryb
≤ 20 000 zł	Postępowanie uproszczone (art. 505¹ KPC) — prekluzja dowodowa, ograniczone środki zaskarżenia
> 20 000 zł, ≤ 100 000 zł	Postępowanie zwykłe w sądzie rejonowym
> 100 000 zł	Postępowanie zwykłe w sądzie okręgowym

Sprawy gospodarcze — odrębny wydział (art. 458² KPC), niezależnie od WPS (jeśli spór wynika ze stosunku cywilnego między przedsiębiorcami związanego z działalnością).

Właściwość rzeczowa (art. 16–17 KPC)

Sąd rejonowy — zasada ogólna (art. 16 KPC).

Sąd okręgowy (art. 17 KPC):

• pkt 1: sprawy o prawa niemajątkowe (rozwód, separacja, unieważnienie małżeństwa, ustalenie / zaprzeczenie ojcostwa itp., art. 17 pkt 1 — rozwód, pkt 2 — ochrona dóbr osobistych, pkt 3 — prawa autorskie).
• pkt 4: sprawy o roszczenia majątkowe, których wartość przedmiotu sporu przewyższa 100 000 zł (oprócz spraw o alimenty, naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej).
• pkt 4²: niektóre sprawy gospodarcze szczególne.

Wyjątki: niektóre sprawy są zawsze w sądzie rejonowym niezależnie od WPS (alimenty, posiadanie), niektóre zawsze w okręgowym (rozwód, dobra osobiste).

Cytowanie w pozwie

W petitum pozwu: „wartość przedmiotu sporu: [X] zł".

Jeśli sąd zakwestionuje — postanowienie o sprawdzeniu WPS (art. 25 KPC); sąd może przekazać sprawę do właściwego sądu.

Źródła

• KPC — art. 19–26 (WPS), art. 16–17 (właściwość rzeczowa), art. 20 (wyłączenia), art. 505¹ (uproszczone). ISAP: WDU19640430296.
• UKSC — art. 13 (opłata stosunkowa), art. 18 (uzupełnienie), art. 79 (zwrot). ISAP: WDU20051671398.
• Rozporządzenie MS o stawkach minimalnych za czynności adwokackie / radcy prawnego — zawierają tabele wg WPS.
• Orzecznictwo SN — postanowienia w kwestii sumowania, ewentualnych, skapitalizowanych odsetek. Przez skill searching-orzeczenia.

Najczęstsze błędy

• Włączanie odsetek do WPS. Art. 20 KPC jednoznacznie wyłącza. Nawet odsetki za okres przed pozwem — nie wchodzą.
• Włączanie kosztów zastępstwa / kosztów procesu. Art. 20 KPC.
• Nie zastosowanie art. 22 KPC do świadczeń powtarzających się. Alimenty, renta, czynsz z trwałego stosunku — WPS = 12 × rata, nie pojedyncza rata.
• Pominięcie 12× w pozwie pracowniczym. Miesięczne wynagrodzenie × 12 dla przywrócenia do pracy.
• WPS = sumą żądań ewentualnych. Ewentualne nie sumują się z głównym; orzecznictwo SN.
• WPS od roszczeń ubocznych. Odsetki, koszty — uboczne — nie liczą się.
• Mylenie opłaty stałej z opłatą stosunkową. Dział spadku / zniesienie współwłasności — opłata stała; WPS wpływa tylko na koszty zastępstwa.
• Wartość rzeczy wg wartości księgowej. Dla pozwów o rzecz — wartość rynkowa, nie księgowa.
• Zaniżanie WPS celowo dla uniknięcia SO. Sąd sprawdza WPS (art. 25 KPC) i może przekazać. Ryzyko uznania za nadużycie.
• Pomijanie rozszerzenia powództwa. Rozszerzenie = uzupełnienie opłaty. Pominięcie = ewentualny zwrot pozwu w części rozszerzonej (art. 130 KPC).
• Ustalanie WPS dla spraw o ustalenie. Zależy od przedmiotu ustalenia; dla konkretnych kategorii (frankowicze) — aktualna praktyka sądów okręgowych jest kluczowa.